مامون شخصیتی بسیار زیرک و سیاستمدار بود.در اوج علوی کشیِ عباسیان او از حضرت رضا علیه السلام دعوت می کند که به مرو آمده و ولایتعهدی خویش را بپذیرد.این اتفاق در زمانی می افتد که اهل سنت به شدت به دنبال برچسب شیعه زدن بر همگان هستند که البته تبعاتی چون کشته شدن هم برای آنها به همراه دارد.برای مثال اهل حدیث از عثمانیهایی هستند که موضعی مخالف امیرالمومنین علیه السلام داشتند.معتزله نیز همین موضع را داشتند اما در زمان مامون و عصر مورد بحث آنها موضعی مثبت نسبت به حضرت امیر پیدا میکنند و همین باعث این می شود که به آنها نیز برچسب شیعه بودن بخورد.حتی اهل سنت شخص مامون را در برخی منابع روایی خود جزو شیعیان تمام عیار معرفی می کنند که عجیب است فردی شیعه باشد و به امام خود پیشنهادی پایین دست بدهد.

به این چند جمله از مامون توجه کنید که در پاسخ به معترضان هواداران حکومت عباسی مطرح شد(از متن عربی  صرف نظر می کنیم)(عیون اخبار الرضا،ج۲،ص ۱۶۷ و۸)

مامون گفت:این مرد(امام رضا)کارهای خود را از ما پنهان کرده و مردم را به امامت خود می خواند.او را بدین جهت ولیعهد قرار دادیم که مردم را به خدمت ما خوانده و به سلطنت و خلافت ما اعتراف نماید و در ضمن،فریفتگانش بدانند که اون آنچه که ادعا می کند نیست و این امر شایسته ما است نه او(منظور خلافت)،و همچنین ترسیدیم که اگر او را به حال خود واگذاریم در کار ما شکافی به وجود آورد که نتوانیم آن را پر کنیم و اقدامی علیه ما بکند که تاب مقاومتش را نداشته باشیم.اکنون که با وی این رویه را پیش گرفته و در کار خود مرتکب خطا شده و خود را با بزرگ کردن او بر لبه پرتگاه قرار داده ایم،نباید در کار وی سهل انگاری کنیم،بدین جهت باید کم کم از شخصیت و عظمت او بکاهیم تا او را پیش مردم بصورتی درآوریم که از نظر آنها شایستگی خلافت را نداشته باشد سپس درباره او چنان چاره اندیشی کنیم که از خطرات او ممکن بود متوجه ما شود جلوگیری کرده باشیم.

نکات این چندجمله ی مامون که فلسفه ی طرح مسئله ولایتعهدی را به روشنی مطرح می کند این است:

۱-مامون خاطر نشان میکند که اگر مامون ولایتعهدی او را بپذیرد الزاما مشروعیت خلافت بنی عباس را پذیرفته است و این امتیازی بزرگ برای بنی عباس بود که علویان آنها را به رسمیت بشناسند.بدین ترتیب این اختلاف به نفع بنی عباس خاتمه پیدا میکرد.

۲-جنبه استقلالی عنوان امامت آل علی برای همیشه از بین میرفت و امام دیگر نمیتوانستند خود را امام معرفی کنند زیرا میبایست برای مامون بیعت جمع می کرد نه برای خود

۳-مقام حضرت رضا با پذیرش این ولایتهدی مامون کاستی یافته و از چشم طرفدارانش خواهد افتاد و او را به عنوان یک چهره مقدس و منزه نخواهند شناخت.

۴-ابوصلت هروی در تعلیل واگذاری ولایتعهدی به حضرت رضا می گوید((ولایتهعدی را به امام واگذاشت تا به مردم نشان بدهد که او دنیاخواه است و بدین ترتیب موقعیت معنوی خود را پیش از آنها از دست بدهد))

۵-مامون با این روش بهتر میتوانست امام رضا علیه السلام را کنترل کند.